Thursday, April 14, 2016

Otvaranje izložbe "Banatska mala pruga" u Zrenjaninu

Izložba "Banatska mala pruga"
Izložba "Banatska mala pruga"

U Malom salonu Narodnog muzeja Zrenjanin u utorak, 19. aprila 2016. godine, u 19 časova biće otvorena izložba pod nazivom „Banatska mala pruga“ čije su autorke Maria Silađi i Anica Tufegdžić. Izložba je rezultat saradnje Departmana za arhitekturu i urbanizam Fakulteta tehničkih nauka Univerziteta u Novom Sadu, Mađarske Državne železnice i Sekcije za industrijsko nasleđe Mađarskog nacionalnog saveta ICOMOS.

Izložba Banatska mala pruga predstavlja rezultate istraživanja arhivske i bibliotečke građe o železnici uskog koloseka i njegovim objektima, graditeljskom nasleđu, koje je sprovedeno u ustanovama kulture na području Vojvodine i Mađarske, kao i terenskog istraživanja postojećeg graditeljskog fonda na relaciji Zrenjanin–Žombolj (Radojevo). Rezultati istraživanja, pre svega planovi, arhitektonski projekti, stare i nove fotografije, stare razglednice, makete i instalacije predstavljeni su u sklopu izložbe.

Izložbu su podržali Arhiv Vojvodine, Istorijski arhiv Zrenjanin, Opština Nova Crnja, Državna biblioteka Sečenji i Muzej Zemplen iz Mađarske, a realizovana je pod pokroviteljstvom Pokrajinskog sekretarijata za kulturu i javno informisanje.

Postavku će posetioci moći da pogledaju do 15. maja a nadležni kustos je Biljana Dimkić Krčmar, istoričarka umetnosti u Narodnom muzeju Zrenjanin.


O izložbi „Banatska mala pruga“:
Linija železnice uskog koloseka Veliki Bečkerek–Žombolj je otvorena 1898. godine, prvenstveno zbog transporta robe, a sa druge strane i zbog putničkog saobraćaja. Predstavljala je ogroman korak u razvoju naselja koja su se nalazila duž pruge, jer ih je povezala sa gradom, svetom. 

Na železničkim stanicama su podignute zgrade rađene po tipskom projektu. Raspored objekata je bio tačno određen, u zavisnosti od važnosti i veličine datog naselja ili same stanice. Duž male pruge su građene prijemne zgrade različitih dimenzija, svrstavane u četiri kategorije –magacini, bunari, stanovi za železničare i niz dopunskih sadržaja. 

Prvi svetski rat nije poštedeo ni ovu vrstu nasleđa. Linija uskog koloseka je 1924. godine presečena novom državnom granicom. Prva stanica Žombolj se našla u rumunskom, a ostatak železničke trase u srpskom delu Banata. Na jugoslovenskoj teritoriji, linija je 1926. godine produžena do naselja Radojevo, a u selima koja su nastala nakon Prvog svetskog rata, izgrađene su nove železničke stanice, koje su odstupale od tipskih projekata stanica Austrougarske monarhije. 

Na jugoslovenskoj teritoriji voz je saobraćao sve do 1968. godine, kada je trasa ukinuta zbog nerentabilnosti, šine demontirane, a objekti srušeni, napušteni ili prenamenjeni.

Vredno graditeljsko nasleđe male pruge postepeno je devastirano tokom druge polovine XX veka. Nakon zatvaranja ove trase, 1968. godine, zbog neisplativosti, niko nije imao potrebu niti interes da čuva, obnovi i prezentuje vrednu ostavštinu tehničkog razvoja ovih područja. Tako je nestala većina materijalnih dokaza o železničkom saobraćaju, a u narodu polako nestaje svest o značaju ovog vida transporta za Banat.

Cilj izložbe je razvoj svesti o značaju i potencijalu graditeljskog nasleđa duž male pruge, kao i pružanje smernica za njegovu obnovu i savremenu upotrebu.

Poseban doprinos i regionalni karakter izložbi su dali arhivi sa područja Mađarske (Magyar Nemzeti Levéltár Országos Levéltára, MÁV Szolgáltató Központ Zrt. Központi Irattára), koji u svojim fondovima poseduju građu o graditeljskom nasleđu male pruge, te su dragoceni istorijski podaci o železnici uskog koloseka potkrepljeni originalnim mapama, planovima i starim fotografijama.

0 komentara:

Post a Comment

E-mail newsletter

Budite među prvima koji će saznati najnovije informacije
Unesite vaš Email:

* Pogledajte kako izgleda primer maila